Thay thủ môn đá luân lưu 11m: Quy định chi tiết theo luật FIFA
Có được thay thủ môn đá luân lưu không là câu hỏi xuất hiện mỗi khi một trận đấu loại trực tiếp kéo dài đến những phút cuối hiệp phụ. Hình ảnh Tim Krul vào sân ở phút 120 rồi cản phá hai quả phạt đền giúp Hà Lan vượt qua Costa Rica tại World Cup 2014 đã khiến chiến thuật này trở nên nổi tiếng. Nhưng luật bóng đá thực sự cho phép gì? Bài viết giải thích quy định thay thủ môn đá luân lưu theo Luật 10 mới nhất của IFAB, các trường hợp được và không được thay, những tình huống đặc biệt và các ví dụ nổi tiếng nhất.
Có được thay thủ môn đá luân lưu không?
Câu trả lời ngắn gọn: Theo Luật 10 của IFAB, sau khi trận đấu (kể cả hiệp phụ) kết thúc, các đội không được thay người để chuẩn bị cho loạt sút luân lưu. Ngoại lệ duy nhất là khi thủ môn không thể tiếp tục thi đấu, ví dụ do chấn thương. Vì vậy, muốn thay thủ môn đá luân lưu vì lý do chiến thuật, HLV phải thực hiện trước khi trọng tài thổi còi kết thúc hiệp phụ.
Hai thời điểm cần phân biệt
Khi nói về việc thay thủ môn đá luân lưu, cần phân biệt rõ hai thời điểm:
- Trước khi hiệp phụ kết thúc: đội bóng được thay người bình thường, miễn còn lượt thay và cơ hội thay người theo Luật 3. Đây là lúc các HLV đưa “thủ môn chuyên bắt penalty” vào sân.
- Sau khi hiệp phụ kết thúc: không được thay người vì lý do chiến thuật. Chỉ được thay thủ môn đá luân lưu nếu thủ môn chính không thể tiếp tục.
Quy định thay thủ môn đá luân lưu theo Luật 10
Ai được tham gia loạt sút luân lưu?
Theo Luật 10.3, chỉ những cầu thủ có mặt trên sân, hoặc tạm thời ở ngoài sân vì lý do hợp lệ như chấn thương hay chỉnh trang phục, vào thời điểm trận đấu kết thúc (kể cả hiệp phụ) mới được tham gia loạt sút luân lưu. Cầu thủ dự bị chưa vào sân không được tham gia, trừ trường hợp thay thủ môn đá luân lưu khi thủ môn không thể tiếp tục.
Khi thủ môn không thể tiếp tục
Đây là ngoại lệ quan trọng nhất. Theo IFAB, nếu thủ môn không thể tiếp tục trước hoặc trong loạt sút luân lưu, đội bóng có thể thay thủ môn đá luân lưu bằng:
- Một cầu thủ dự bị có tên trong danh sách, nếu đội chưa dùng hết số lượt thay người tối đa.
- Một cầu thủ đã bị loại ra để cân bằng số người giữa hai đội.
- Một đồng đội đang có mặt trên sân, theo phần hỏi đáp của IFAB.
Thủ môn bị thay ra không được quay lại
Khi đã thay thủ môn đá luân lưu, thủ môn bị thay ra không được tham gia tiếp và không được thực hiện cú sút nào. Nếu thủ môn cũ đã sút trước khi bị thay, người thay thế chỉ được sút từ lượt tiếp theo.
Cầu thủ khác bị chấn thương thì sao?
Khác với thủ môn, nếu một cầu thủ khác không thể tiếp tục trong loạt luân lưu, cầu thủ đó không được thay thế. Đội đối phương phải loại bớt một cầu thủ để cân bằng số người.
Vì sao các HLV muốn thay thủ môn đá luân lưu?
Thủ môn “chuyên gia bắt penalty”
Không phải thủ môn nào cũng giỏi cản phá phạt đền như nhau. Một số thủ môn có sải tay dài, phản xạ tốt hoặc nghiên cứu kỹ thói quen sút của đối thủ. Vì vậy, HLV có thể chọn thay thủ môn đá luân lưu bằng một người được đánh giá cao hơn ở tình huống này.
Yếu tố tâm lý
Việc đưa một thủ môn mới vào sân ngay trước loạt luân lưu có thể gây bất ngờ và áp lực tâm lý lên các cầu thủ sút phạt của đối phương, vốn đã chuẩn bị phương án đối đầu thủ môn chính.
Tim Krul và cú đánh cược của Louis van Gaal
Màn thay người lịch sử tại World Cup 2014
Ví dụ nổi tiếng nhất về việc thay thủ môn đá luân lưu thuộc về đội tuyển Hà Lan ở tứ kết World Cup 2014 gặp Costa Rica. Theo ABC News, HLV Louis van Gaal thay thủ môn Jasper Cillessen bằng Tim Krul ở phút 120, ngay trước khi hiệp phụ kết thúc. Krul cản phá hai quả phạt đền, giúp Hà Lan vào bán kết.
Kế hoạch đã được chuẩn bị từ trước
Van Gaal cho biết ban huấn luyện “luôn cảm thấy” Krul là lựa chọn tốt nhất để cản phá phạt đền, nhờ sải tay dài, hồ sơ cản phá penalty tốt hơn và sự chuẩn bị kỹ về các cầu thủ sút phạt của Costa Rica. Cillessen thậm chí không được thông báo trước về quyết định này.
Vì sao hợp lệ?
Quyết định thay thủ môn đá luân lưu của Van Gaal hoàn toàn đúng luật vì được thực hiện trước khi hiệp phụ kết thúc, khi Hà Lan vẫn còn quyền thay người. Nếu đợi đến sau tiếng còi mãn cuộc, ông sẽ không thể thay Krul vào sân.
Khi thay thủ môn đá luân lưu không thành: vụ Kepa năm 2019
Không phải lần nào kế hoạch cũng suôn sẻ. Trong trận chung kết Cúp Liên đoàn Anh ngày 24/2/2019 giữa Chelsea và Manchester City, HLV Maurizio Sarri muốn thay thủ môn đá luân lưu, đưa Willy Caballero vào thay Kepa Arrizabalaga ở cuối hiệp phụ khi tỷ số là 0-0. Theo CBS Sports, Kepa vừa được chăm sóc y tế nhưng khẳng định mình ổn và từ chối rời sân. Caballero không được vào sân, còn Chelsea thua 3-4 trong loạt luân lưu. Theo Jamaica Observer, Kepa sau đó bị Chelsea phạt một tuần lương.
Những lưu ý quan trọng về luật luân lưu
Thẻ vàng không được tính sang luân lưu
Theo Luật 10, thẻ vàng nhận trong trận đấu không được tính sang loạt sút luân lưu. Tuy nhiên, cầu thủ vẫn có thể bị phạt thẻ trong loạt luân lưu.
Thủ môn bị thẻ đỏ trong loạt luân lưu
Nếu thủ môn bị truất quyền thi đấu trong loạt sút, đội bóng phải thay thủ môn đá luân lưu bằng một cầu thủ đủ điều kiện tham gia.
Vị trí của thủ môn đội sút
Trong lúc đồng đội thực hiện cú sút, thủ môn của đội sút phải đứng trên sân, ngoài vòng cấm, tại điểm giao giữa đường biên ngang và vạch vòng cấm.
Thủ môn phạm luật khi cản phá
Nếu thủ môn của đội phòng ngự rời cả hai chân khỏi vạch vôi trước khi bóng được sút, quả phạt phải đá lại. Lần đầu thủ môn bị nhắc nhở, những lần sau bị phạt thẻ vàng.
Những điều HLV cần tính toán trước khi thay thủ môn đá luân lưu
Giữ lại lượt thay người
Điều kiện tiên quyết để thay thủ môn đá luân lưu là đội bóng phải còn lượt thay và cơ hội thay người. Nhiều HLV đã phải từ bỏ ý định vì dùng hết lượt thay trong hiệp phụ để bổ sung thể lực cho cầu thủ.
Chọn đúng thời điểm
Theo luật, quyết định thay thủ môn đá luân lưu phải diễn ra trước tiếng còi kết thúc hiệp phụ. Vì vậy, HLV thường chờ một tình huống bóng chết ở những phút bù giờ cuối cùng, như Van Gaal đã làm với Tim Krul.
Rủi ro khi thủ môn vào sân “nguội”
Thủ môn vào sân ở phút cuối chưa kịp làm quen với nhịp độ trận đấu, mặt sân và ánh sáng. Nếu chưa khởi động kỹ, phản xạ có thể bị ảnh hưởng. Đây là lý do việc thay thủ môn đá luân lưu thường chỉ được áp dụng khi ban huấn luyện có sự chuẩn bị từ trước.
Tác động tâm lý lên thủ môn chính
Thủ môn bị thay ra có thể cảm thấy mất niềm tin, như trường hợp Cillessen không được báo trước. HLV cần trao đổi rõ ràng trong nội bộ để tránh ảnh hưởng đến tinh thần toàn đội.
Luật thay người liên quan
Việc thay thủ môn đá luân lưu trước khi hiệp phụ kết thúc chịu sự điều chỉnh của luật thay người. Theo Luật 3, ở các giải chính thức dùng năm lượt thay, đội bóng được thêm một lượt thay và một cơ hội thay người trong hiệp phụ. Vì vậy, HLV cần tính toán để giữ lại ít nhất một lượt thay nếu muốn thay thủ môn đá luân lưu ở những phút cuối.
Câu hỏi thường gặp về thay thủ môn đá luân lưu
Có được thay thủ môn đá luân lưu sau khi hiệp phụ kết thúc không?
Không, trừ khi thủ môn không thể tiếp tục, ví dụ do chấn thương. Muốn thay vì lý do chiến thuật, phải thực hiện trước khi hiệp phụ kết thúc.
Thủ môn bị chấn thương trong loạt luân lưu thì sao?
Đội bóng được thay bằng cầu thủ dự bị có tên trong danh sách (nếu còn lượt thay), cầu thủ bị loại để cân bằng số người, hoặc một đồng đội trên sân.
Thủ môn bị thay ra có được sút luân lưu không?
Không. Thủ môn bị thay ra không được tham gia tiếp và không được thực hiện cú sút nào.
Tim Krul vào sân lúc nào ở World Cup 2014?
Krul vào sân thay Jasper Cillessen ở phút 120, ngay trước khi hiệp phụ trận tứ kết Hà Lan gặp Costa Rica kết thúc, rồi cản phá hai quả phạt đền.
Cầu thủ dự bị có được sút luân lưu không?
Không. Chỉ cầu thủ có mặt trên sân khi trận đấu kết thúc mới được sút, trừ trường hợp vào thay thủ môn không thể tiếp tục.
Kết luận
Thay thủ môn đá luân lưu là một nước đi chiến thuật hợp lệ, nhưng chỉ khi được thực hiện trước khi hiệp phụ kết thúc. Sau tiếng còi mãn cuộc, Luật 10 chỉ cho phép thay thủ môn trong trường hợp thủ môn không thể tiếp tục. Từ thành công của Tim Krul năm 2014 đến sự cố Kepa năm 2019, những câu chuyện này cho thấy luật chơi và tính toán của HLV đều quan trọng như nhau. Hiểu rõ quy định thay thủ môn đá luân lưu là một mục không thể thiếu trong từ điển bóng đá của bất kỳ người hâm mộ nào.